BÖLÜM 01
İsmin kurduğu sahne
Anemas Zindanları adını duyunca zihnimizde bir kapı kapanır. Meşaleler, dar hücreler, taş duvarlara vuran sesler belirir. Daha yapıyı görmeden onun nasıl bir yer olduğuna karar vermişizdir. Oysa Ayvansaray’daki duvarların önünde asıl heyecan, bu hazır sahnenin sorulara dönüşmesiyle başlar. Burada gördüğümüz kemerler yalnız insanları içeride tutmak için mi yapılmıştı?
Semavi Eyice’nin incelemesi, Anemas adıyla anılan kuleleri ve koridorlu yapıları aynı tek bina gibi ele almanın güçlüğünü gösterir. Saray çevresindeki bodrumlar, mahzenler ve kuleler farklı işlevler taşıyabilir. Bazı bölümlerde mahkûm tutulmuş olmasıyla bütün yapı grubunun ilk günden hapishane olarak tasarlanması aynı iddia değildir. İsmin çağrıştırdığı hikâye ile duvarın yapısal görevi burada birbirinden ayrılmaya başlar. 1
BÖLÜM 02
Bir mahkûmun adı, birçok yapının gölgesi
Mikhael Anemas’ın hapsedilmesine ilişkin anlatı, imparatorluk içindeki güç mücadelelerinin bu çevreyle bağını kurar. Fakat hikâyedeki kişinin adını bugün gösterilen her kuleye yerleştirmek kolay bir çözüm değildir. Eyice, tarihî anlatılarda geçen kule ile ayakta kalan yapıların tarihlenmesi arasındaki sorunlara özellikle dikkat çeker. Bir isim yüzyıllar boyunca yaşamaya devam ederken, işaret ettiği yerin sınırları değişebilir. 1
Bunun ilgi çekici yanı yalnız bir kimlik arayışı değildir. Şehrin hafızasının nasıl çalıştığını da gösterir. İnsanlar karmaşık bir yapı grubunu akılda kalan tek bir adla taşır. Sonra bu ad resimlere, rehberlere ve filmlere yayılır. Her yeniden anlatımda kesinleşmiş gibi görünen ayrıntıyı durdurup sormak gerekir: Bu sahneyi bir metin mi anlatıyor, bir duvar mı gösteriyor, yoksa biz mi tamamlıyoruz?
BÖLÜM 03
Kemerlerin üstündeki hayat
Blakhernai çevresinde arazi Haliç’e doğru iner. Teraslar, setler ve taşıyıcı alt yapılar bu saray coğrafyasının parçalarıdır. TDV’nin Ayvansaray maddesi, Anemas denen mahzenleri bu geniş bağlam içinde ele alır. Böyle bakınca karanlık bir hacim yalnız kapatılmış bir insanı düşündürmez; üstündeki mekânı ve bütün bir saray düzenini nasıl taşıdığını da düşündürür. 2
Filmdeki koridoru izledikten sonra gerçek fotoğrafa dönün. Kemerlerin tekrarı, duvar kalınlıkları ve çevreyle ilişkisi hangi soruları açıyor? Bu izlerden bir mahkûmun duygularını okuyamayız; ama yapının farklı görevlerini araştırabiliriz. Anemas’ın çekiciliği bütün sırlarının çözülmüş olmasında değil, güçlü bir adın ardında hâlâ okunmayı bekleyen çok katmanlı bir mimarinin bulunmasındadır. Sonraki durak Blakhernai: Bu kez aşağıdaki karanlıktan yukarıdaki saray dünyasına bakacağız.
