BÖLÜM 01
Ufukta beliren cevap
Bir şehri uzaktan tanımak için çoğu zaman bir siluet yeter. Bir kubbe, birkaç minare, üst üste gelen çatılar. Süleymaniye de İstanbul’u böyle tanınır kılan yapılardan biridir. Fakat 1557’ye dönüp yalnız bu görüntüyü seyretseydik hikâyenin büyük bölümünü kaçırırdık. Asıl soru, kubbenin ne kadar görkemli olduğu kadar, çevresinde hangi hayatların birbirine bağlandığıdır.
Sinan’ın Kanûnî Sultan Süleyman için tasarladığı külliyenin inşa süreci 1550–1557 yıllarıyla ilişkilidir. Cami, farklı görevleri olan yapıların birlikte planlandığı geniş bir çevrenin merkezindedir. TDV’nin incelemesi bu yapılar topluluğunu yalnız mimari bir kütle olarak değil, araziye yerleşen bir düzen olarak okumaya imkân verir. Tepedeki yapı, eğimi ve çevreyi hesaba katan bir düşüncenin ürünüdür. 1
BÖLÜM 02
Kubbeden bir sokağa inmek
Hayalinizdeki bakışı yavaşça aşağı indirin. Büyük bir yapının etrafında eğitim gören, çalışan, yiyecek hazırlayan veya yardım arayan insanların ihtiyaçları vardır. Külliyedeki farklı işlevleri yan yana düşünmek, anıtsal mimariyi gündelik yaşama yaklaştırır. Burada herkesin hayatı aynı değildir; ama farklı insanların yolları aynı yapı çevresinde kesişebilir. 1
Bu yürüyüşü gerçek bir 1557 günlüğü gibi sunmuyoruz. Elimizde o gün köşeden geçen kişinin adı veya söylediği cümle yok. Bunun yerine, belgelenmiş işlevlerden hareketle bir şehrin hangi ihtiyaçlarla yaşadığını soruyoruz. Yapının kapısını kimin açtığı, temizliği kimin yaptığı, malzemenin nasıl taşındığı gibi sorular, ihtişamı küçültmez. Onu insanların emeğiyle yeniden ilişkilendirir.
BÖLÜM 03
1557 bir fotoğraf değildir
Bir tarihle adlandırılmış film, o yıla ait her ayrıntıyı doğrulanmış hâle getirmez. Tek bir manzarada bugün tanıdığımız bütün İstanbul simgelerini toplamak çekici görünebilir; fakat farklı yüzyıllarda yapılan eserleri aynı sahnede birleştirebilir. Bu yüzden bu sayfadaki temsili görüntüler, bir dönem duygusu kurar. Kesin yapı envanteri veya ölçülü şehir modeli olarak kullanılmaz.
Süleymaniye’ye bir daha baktığınızda yalnız silueti değil, çevresindeki ilişkileri arayın. Bir bina, kentten bağımsız bir heykel gibi durmaz. Suyu, yolu, çevresindeki çalışma ve öğrenme alanlarıyla yaşar. 1557’nin kapısından bugüne taşıyabileceğimiz en güçlü fikir budur: Görkem, yalnız yüksekliğin değil, birçok ihtiyacı birlikte düşünebilmenin de sonucudur. Mihrimah’ın iki yakadaki eserleri, bu okumanın başka bir yolunu açar.
